تعقل ذات و صفات حق و تصديق به اين كه حق اول به واسطهء صرافت ذات و بساطت حقيقت ، جامع جميع كمالات و موجود واحد واحد است به اعتبار آن كه صرف شىء قابل تكرر و تعدد نيست و وجود صرف از آن جايى كه وجود جامع همهء كمالات و منبع جميع فعليات است ، علم صرف و صرف قدرت و صرف اراده و حيات محض مىباشد . و بالجمله حقيقت حق ، به شراشر وجود به احاطهء قيومى نه احاطهء سريانى محيط است . و حق به اعتبار ظهور و تدلّى و تجلّى به حسب فعل در همهء اشيا سارى است . و غير اينها از امهات مباحث مربوط به مبدأ اعلى و . . . اما اين بحث و اين اصل كه آيا انسان با تكميل عقل نظرى و احاطه به نظام وجود عقلا و تصورا و تصديقا بدون تكميل عقل عملى ، به سعادت عقلانى [ 1 ] و

--> ( 1 ) چون به عقيده حضرات در آخرت ، علم به عيان تبديل گردد كه المعرفة في الدنيا بذر المشاهدة في الآخرة . اما فرق بين اين دو طريقه بسيار است كه يكى مقلد و آن ديگرى محقق است ( از مقلد تا محقق فرقهاست آن يكى كوه است ، آن ديگر صد است ) .